Dutch Bulgarian Chinese (Simplified) Czech English Estonian French German Italian Russian Spanish Turkish Ukrainian

“Opstaan tegen onrecht, wat de prijs ook is”

“Christelijke leiders hebben de taak om op te staan tegen onrecht, ook als dit indruist tegen de algemene opvatting van de samenleving of zelfs de kerk, ook als dit leidt tot burgerlijke ongehoorzaamheid.”

Video's terugkijken? Klik hier!

Die stelling stond centraal tijdens een symposium dat het Baptisten Seminarium en de Vrije Universiteit organiseerden ter gelegenheid van het herdenkingsjaar rond Martin Luther King. Deze beroemde activist en baptistenvoorganger werd vijftig jaar geleden vermoord. De Amerikaanse theoloog en ethicus dr. Reggie Williams vergeleek in dit licht het denken en handelen van King tijdens zijn geweldloze verzet tegen rassenscheiding in Amerika in de jaren zestig, met dat van de theoloog Dietrich Bonhoeffer in zijn eenzame strijd tegen het opkomend nazisme in het Duitsland van de jaren dertig en veertig, en dat van Harriet Tubman, een negentiende-eeuwse pleitbezorger van de afschaffing van de slavernij.

LivedLeadership-
LivedLeadership-
LivedLeadership-
LivedLeadership-
LivedLeadership-
LivedLeadership-
LivedLeadership-
LivedLeadership-

Passief of pacifistisch

Williams vertelde dat hij in zijn jeugdjaren in Californië in de praktijk ontdekte dat pacifisme niet hetzelfde is als passief zijn. “Op een dag werd ik door een paar jongens in elkaar geslagen. Ik had altijd geleerd dat je als christen niet mag terugslaan, dus ik liet het over me heen komen. Later heb ik geleerd dat geweldloosheid niet betekent dat je het kwaad zijn gang maar moet laten gaan.” In de levens van King, Bonhoeffer en Tubman herkent hij die conclusie. “Alle drie ontwikkelden ze een visie die lijnrecht inging tegen de overheid en hun hele samenleving. Zij interpreteerden het Evangelie op een manier die leidde tot illegale activiteit, hoewel op een geweldloze manier.”

Kerk en wereld

De drie personages uit de geschiedenis hadden nog meer gemeen, volgens Williams. “Zij waren ervan overtuigd dat de kerk en de wereld geen gescheiden werkelijkheid vormen, waarbij de kerk een reddingsboot is om verloren zielen te redden uit een wereld die verloren gaat. Want wat betekent geestelijke redding voor iemand die lichamelijk niet vrij is, voor iemand die niet weet waar zijn volgende maaltijd vandaan moet komen? Christenen hebben juist een duidelijke missie om veranderingen te brengen in de wereld en om op te komen voor gerechtigheid, zoals de profeet Amos het beschrijft.”

Bergrede als inspiratiebron

King en Bonhoeffer lieten zich beide inspireren door de Bergrede, hoewel ze die wel verschillend interpreteerden. “Als je Jezus’ toespraak beschouwt als een opsomming van hoge idealen waar we als mens toch niet aan kunnen voldoen, kom je uit bij een soort goedkope genade, waarbij het offer van Jezus een doel op zichzelf is, als pure gehoorzaamheid aan God. Martin Luther King was daar niet in geïnteresseerd: Hij zag Jezus’ offer als een daad van liefde die mensen ook daadwerkelijk wil veranderen. Dat roept ook voor ons de vraag op hoe Jezus vandaag de dag van óns vraagt hoe wij in onze situatie handelen. En wat de prijs van dat discipelschap voor ons mag zijn.” Tot slot kwam Williams tot de conclusie dat Bonhoeffer en King beide toegewijd waren om vanuit hun geloof op de bres te staan voor hun naaste. Wel hadden ze daarbij van elkaar kunnen leren over de manier waarop. “Terwijl Bonhoeffer in zijn situatie vooral bezig was om iets te voorkomen, had Martin Luther King de insteek om iets te dóen. Niet passief zijn, maar – hoewel geweldloos – actief protesteren. Op die manier ben je geen slachtoffer, maar maak je een keuze. Daar ligt ook voor ons in de 21e eeuw de uitdaging.” Een uitdaging waarvan Williams overigens sterk de urgentie benadrukte toen hij dit moment in de tijd typeerde als wezenlijk voor de toekomst en ontwikkeling van de kerk. Bonhoeffer citerend: “Zwijgen bij het zien van kwaad, is zelf kwaad: God zal ons niet onschuldig houden. Niet spreken is spreken, niet handelen is handelen.”

Blank racisme

Na afloop antwoordde prof. dr. Nancey Murphy op de lezing van Williams. Zij is de weduwe van James McClendon, de baptistentheoloog naar wie de leerstoel van de baptisten is vernoemd. Zij vertelde dat haar man in zijn leven een speciale bewogenheid had voor zwarte mensen. “Hij voelde zich persoonlijk beschaamd over het blanke racisme. Die schaamte ontstond al rond zijn achtste levensjaar toen zijn zwarte kinderverzorgster niet naast hem in de kerk mocht zitten. Hij was zich ervan bewust een nazaat te zijn van slaveneigenaren.”

Verandering in kleine stapjes

Murphy deed aan de aanwezigen de oproep om zich niet te laten intimideren door de omvang van sociale problemen. “Als je ideaal te groot lijkt om te verwezenlijken, kun je ervoor kiezen om maar niets te doen. Maar je kunt ook kleine stapjes zetten in de richting van je ideaal om langzaam maar zeker verandering te brengen.” Als voorbeeld noemde ze het gevangenissysteem in de Verenigde Staten. “Dat kun je onmogelijk in één keer veranderen. Wat je wel kunt doen, is aandacht besteden aan de situatie in één specifieke gevangenis of voor één aspect van de wetgeving, om bijvoorbeeld een afname van het aantal eenzame opsluitingen in gang te zetten.” Ze besloot met te zeggen dat het niet voldoende is om op te roepen tot geweldloosheid, zonder er een handleiding bij te geven hóe geweldloos te rebelleren tegen wat mis is in de samenleving.

Migranten en niet-migranten

Tot slot kwam theoloog Godian Ejiogu aan het woord. Hij greep dit herdenkingsjaar rond Martin Luther King aan voor publicatie van zijn boek ‘Mijn droom – Op zoek naar een rechtvaardige en vreedzame samenleving’. Met een achtergrond in Nigeria en 25 jaar wonen en werken in Nederland heeft hij een passie voor het overbruggen van de culturele problematiek in onze multiculturele samenleving. “Nederland is een droomland als het gaat om vrijheid van meningsuiting en vrijheid van religie”, zei hij. “Maar er is een grote kloof tussen migranten en niet-migranten. Zoals de twaalf verschillende provincies ooit besloten om te integreren tot één Nederland, zo staan we nu voor de uitdaging om met oude en nieuwe bewoners één cultuur te vormen. Christenen kunnen een rol spelen door de liefde die we in de kerken vieren naar buiten toe concreet te maken, bijvoorbeeld door op te staan tegen racisme en discriminatie.”

Kritisch kijken

Het was het eerste symposium van de James Wm. McClendon-leerstoel aan de Vrije Universiteit die zich voornamelijk richt op baptistische en evangelische theologie. Leerstoelhouder prof. dr. Henk Bakker bedankte de sprekers en zei dat onze samenleving leiders nodig heeft die het op willen nemen tegen het kwaad. “Daartoe moeten we studenten allereerst leren om kritisch te kijken naar wat hen vanuit hun cultuur van jongs af aan is bijgebracht en om betrokken te zijn op wat er in de wereld gebeurt.”

Video's terugkijken? Klik hier!

Gerdien Karssen, communicatiemedewerker Unie

Adressen

Baptist House
Postjesweg 150
1061 AX Amsterdam

Tel. Algemeen:
020-21030 23
Tel. Seminarium:
020-210 30 24
E-mail: info@baptisten.nl

Baptisten.nu

BaptistenNu 2018 02

Snel bellen:

Dienstencentrum: 020-2103023
Seminarium: 020-2103024